Тексты выступлений

Инники соруктар чуолкайдар

Сайын-ны куннэртэн учугэйин сомсон ылаары улуус дьоно улэ уеИугэр сылдьаллар. Улууска сайын устата туох улэ бара турарын чуолкай билээри улуус баЬылыгын П.Н.Черемкины кытта сирэй корсен кэпсэттим.

— Бэс ыйын 29 кунугэр Дьокуускай куоракка сана талыллыбыт СР Президент Е.А. Борисов салайааччылаах республика муниципалитеггар бапылыктара кыттыылаах киэн ис хоЬоонноох мунньах буолбута. Мунньахха СР Правительствотын председателэ Г.И.Данчикова, СР Президент уонна Правительствотын Администрациятын салайааччыта А.С.Николаев, олохтоох бэйэни салайыныы боппуруостарыгар Департамент салайааччыта С.М.Афанасьев, СР муниципальнай тэриллиилэр Сэбиэттэрин толорооччу директора С.В.Кырбасов кыттыыны ылбыгтара. Уопсайа 37 улуустар уонна куораттар баЬылыктара кыттыбыгтара. Республика президенэ муниципалитеттар улэлэригэр приоритеттаах хайысхалары ^элиэтээтэ. Кини суруннээн бапылыктар эпилиэнньэ иннигэр улэлэригэр урдук 'эппиэтинэстээхтик сыпыаннапалларыгар, улэдэ эдэр кадрдары сыЬыаран улэлэтэргэ анал программалары бигэргэтиэхтээхтэрин топо^олоон бэлиэтээтэ. Ону сэргэ нэпилиэнньэ ортотугар арыгыны утары улэни кууЬурдэргэ ынырда. Улэтэ суох буолуу тапымын аччатарга уонна улэнэн хааччыллыы боппуруопун кууЬурдэргэ этиилэри кердулэр. Президент улуус бапылыктарыгар тыа сирин олохтоох бородууксуйатын опорой тапаарааччылар сайдыыларын ойууллэригэр сорук биэрдэ. Орто хамнастаах дьон тодоостоох дьиэни ыларыгар анал механизмы он-орор наадалаадын эттэ. Манна федеральнай сокуоннар нормативтара учуоттаныахтаахтар.

Онтон кун иккис анарыгар сана састааптаах СР Правительствотын председателэ Г.И.Данчикова салайааччылаах СР Правительствотын солбуйааччылара, министерстволар, ведомстволар салайааччылара, куорат уокуруктарын уонна улуустар баЬылыктара кыттыылаах эмиэ улахан мунньах буолбута. Мунньахха 4



 

боппуруос керулуннэ. Сурун бол^омто «Об энергосбережении и повышении энергетической эффективности» сокуон олоххо киириитигэр уурулунна. 2010 сыл от ыйын 30 кунутэр диэри республика^ туе сыаллаах программаны бэлэмнииргэ сорудах бэрилиннэ. Оттон муниципалитеттартан от ыйын 15 кунугэр туе сыаллаах программа онороллорун ирдээтилэр. Би1шги улууспут «Энергосбережение на территории МО «Момский район» на 2010-2014 гг.» туе сыаллаах программаны бэлэмнээн от ыйын 7 кунугэр улуус сессиятыгар бигэргэттэрэн турабыт. Энергияны харыстааЬын уонна кедьуустээхтик туЬаныы дьапалларын бастакы тупумэ^инэн энергоресурсалары, сылаас ороскуоттанарын учуоттуур анал прибор дары туру ору у буолар. Манна бипиги улууспутугар бытаарыы баар. Атын улуустар 2006 сылтан куускэ улэлэпэннэр, бюджетнай тэрилтэлэр 80% тиийэ счетчик туруорбуттар. Тэрилтэлэр энергияны харыстаапын уонна энергияны кедьуустээхтик тугшныы бастакы суолталаадын табатык ейдоеннер улэлэпэллэрэ ирдэнэр.

Маны сэргэ cyehy апылыгын бэлэмнээпин, оттук сезона, улуустарга баар уунан хааччыйар источниктар санитарнай харысхалларын тэрийии боппуруостара ырытылыннылар. БиЬиги улууспут 2011 -2016 сылларга улуус коммунальная хапаайыстыбатын сайд ыы тын инвестиционнай программатын бэлэмнээн турар. Программа олоххо киириитигэр барыта 256 мелуйуен суумалаах улэлэри кемускуур сорук турар. Манна СР ОДьКХ ГУП тэрилтэтин кытта типигин быспакка куускэ улэлэЬэ олоробут. Ол билигин докумуона ситэри онорууга ыытыллан кемускэнэ илик. Санатан эттэххэ, республика урдунэн биир да улуус комускэлин aaha илик. Саас ыам ыйыгар Ньурба улуупун программатын кемускэлигэр сылдьан кербутум-истибитим. Ол да ааспатада, ситэри онорууга ыыппыттара. Оттон быйыл кемускээтэхпитинэ эрэ, эпиилгиттэн хамсаапын тахсыа^а. Жилфонда еремуонун табаарыстыы тэрилтэлэр тэриллиилэрэ (ТСЖ) дьаЬайан ыытыахтаахтар. Оттон бипиги улууспутугар ити еттугэр бытаарыы тахсан быйылгы сылга республика бюджетыттан баара-суода 25 тып. солк. керуллубутэ. ТСЖ улэтин элбэх нэЬилиэнньэлээх Муома национальнай нэ1шлиэгэ суруннуехтээх этэ. Атын улуустар уоннууга тиийэ мелуйуеннээх убу ылан улэ куестуу оргуйар. Ол да буоллар быйыл улуус бюджетыттан капитальнай ервмуен-нэ син балачча убу корен, анардас Улахан Чыыстай нэЬилиэгэр ус улахан объектарга улахан



 

врвмуен улэлэрэ ыытыллалларын ситистибит. Ол курдук участковай балыыЬада улуус бюджетыттан 406 тыЬ. солк. уонна 1 мелуйуен «Моя Якутия в 21 веке» тэрилтэттэн керуллэн улэлии сылдьаллар. Эбээн народнай музейын еремуенугэр 600 тыЬ. солк. харчы керуллубутэ уонна 500 Tbih. кулуупка. Индигир нэ11илиэгин кулуубун кырыыпатын еромуенун нэЬилиэк дьаЬалтата бэйэтэ уп керен О1готторбута хайдаллаах. Индигир агрооскуолатыгар А.Хадаров биригэдьиирдээх тутуу биригээдэтэ 700 тып. солк. суумалаах еремуену ыытар, урукку оранжереяларын бутуннуу котурэн хаттаан туталлар. -Индигирдэр пилорамаларын улэлэтэргэ бары мэпэйдэри туоратар улэни ыытан, билигин улэлээн эрэллэр. Соболоох нэЬилиэгэ эмиэ бэйэтэ уп керен кулуубун еремуеннэттэ.

Хонуу сэлиэнньэтигэр «Моя Якутия в 21 веке» тэрилтэттэн 1 мелуйуену ылары ситипэн уруккута быра^ыллыбыт балыыЬа дьиэтин 50 миэстэлээх oijo тэрилтэтигэр уларытан онорор былааннаахпыт. Арчы дьиэтэ тутуута тумуктэнэн улэдэ киириэ^э. Пожарнай ДЕПО дьиэтин ирдэбил быпыытынан беБуедэк иЬигэр баар хаалбыт объекка республика бюджетыттан кердепен 3,5 мол. суума^а капитальнай еремуен ыытыллар. Генеральнай подрядчик куораттан бу куннэргэ кэлиэдэ. Онуоха дылы С.Н.Мараказов бэйэтинэн салайан баЬаарынай байыастар ыраастыыр, кетурэр улэлэри ыыталлар. Оройуоннаа^ы балыыпа^а 300 ты1гыынчада каптальнай еремуен барыахтаах. Ирдэбил быпыытынан инфекционнай отделение туспа ааннаныахтаах. Тебулэххэ ojjo саадын еремуенугэр былырыын 300 тыЪ. солк. тутуу матырыйаала кэлбитэ, быйыл эмиэ 300 тып. курдук суумада уопсай дьиэ буолан турбут дьиэдэ реконструкция улэтэ барар. Сайдыыга 700 тыЬ. солк. тутар, ититэр-танар улэлэр оскуола дьиэтигэр бараллар. Кэлэр буксирдары кытта кэпеэтиитэ баран 2,2 т ититиллэр ситим турбаларын тиэйтэриэхтээхпит.

Коммунальной хаЬаайыстыбща еремуен улэлэригэр анал программа онопуллан, быйылгы сылга 6 мелуйуен 78 тып. солк. суума^а улэ барыахтаах. Кыпынны суолунан 3,5 мел. суумалаах араас матырыйаал кэлбитэ. Билинни туругунан Индигир уонна Соболоох нэпилиэктэригэр иккилии хочуолунайдары еремуеннээн буттулэр. Тебулэххэ атырдьах ыйыгар тумуктэниэхтээх. Оттон Улахан-Чыыстайга икки хочуолунайдарга уонна Сайдыыга биир хочуолунай оромуоннэригэр бытаарыы та5ыста. 

Билигин биир сурун улахан тутуу улэтинэн Улахан-Чыыстай оскуолатын быйылгы уорэх дьылыгар киллэттэрии буолар. Саас ьтам ыйыгар анал специалистар кэлэннэр хочуолунай улэтин керен барбыттара. Соторутаадыта от ыйын санатыгар куораттан улуус дьапалтатын ынырыытынан оскуола тутуутун хаамыытын кере кэлэ сырыттылар. Ол курдук, Правительство и1гинэн улэлиир Государственнай сакаас сулууспатын кылаабынай инженера Варламов A.M., «Стройгрупп» ХЭТ салайааччыта, тутуу генеральнай подрядчига Костенко М.А.. архитектурнай-тутуу надзорун специалила Неустроев О.Г. уонна оскуола хочуолунайын монтажтаабыт биригээдэ салайааччыта Петров А.Д. кэлэн бардылар. Кинилэр оскуола тутуутун хаачыстыбатын, хочуолунай хайдах хабааннаах улэлиэщин кердулэр-иЬиттилэр, кэмигэр кэлэн сыыпатын-халтытын ыйан-кэрдэн, кеннерен биэрдилэр. Кэнэщэскитин оскуола хочуолунайыгар «Черемушки» микрооройуонна баар дьиэлэри кииннэммит ититии ситимигэр холбуохха себун быЬаардылар. Отгон оскуола тутуллан киириэр дылы болех весе да иккитэ-хаста кэлэ сылдьара былааннанар.